Tota

dr Łukasz Tota  : Fizjolog sportu. Pracownik Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie (Zakład Fizjologii i Biochemii) oraz Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie. Jako fizjolog sportu pracuje z przedstawicielami różnych dyscyplin sportowych, takich jak narciarstwo biegowe, narciarstwo alpejskie, tenis, boks i MMA. Zajmuje się profesjonalnym przygotowaniem wydolnościowym sportowców na podstawie monitorowania wydolności fizycznej ze szczególnym uwzględnieniem wskaźników fizjologicznych, biochemicznych i morfologicznych obrazujących aktualny poziom wytrenowania.

 

W obecnych czasach nikt nikogo nie musi przekonywać do podejmowania aktywności fizycznej, jako sposobu na poprawę ogólnej sprawności psychicznej i fizycznej. Holistyczne podejście do problemu własnego zdrowia pozwala zrozumieć wewnętrzne potrzeby ludzkiego organizmu. Nasza świadomość, jak również myśl o racjonalnym podejściu do własnego ciała umiejętnie podpowiadają nam, aby zgodnie z powszechnie znanym hasłem ruch to zdrowie –  poddać się przyjemności wynikającej z podejmowania aktywności fizycznej.

 

Nordycki styl życia w całej swojej okazałości nie pozwala swoim zwolennikom zapomnieć o sobie przez cały rok. Bo gdy warunki pogodowe i atmosferyczne pozwalają na rekreację ruchową to maszerujemy zgodnie z zasadami  Nordic Walking, jednak gdy na dworze zrobi się biało to zmieniamy tylko kije, ubieramy się cieplej i zakładamy narty.

 

Sporty zimowe w Polsce cieszą się coraz większą popularnością i to dzięki naszym sportowcom, którzy na arenie Światowej godnie reprezentują nasz kraj, zdobywając czołowe miejsca. Biegi narciarskie, bo o nich głownie mowa są dyscypliną typowo wytrzymałościową, choć w ostatnich czasach coraz więcej mówi się o akcencie szybkościowym, szczególnie podczas wyścigów sprinterskich. Biegi Królowej Śniegu, bo tak o Justynie Kowalczyk, czterokrotnej zdobywczyni Kryształowej Kuli, mistrzyni olimpijskiej, pisały polskie i zagraniczne media, przyciągają przed telewizory miliony Polaków. Jednak nie miliony polaków przed telewizorem są ważne, lecz coraz większa ilość zwolenników nart biegowych, którzy dzięki sukcesom naszej reprezentantki rozpoczęli swoją przygodę z narciarstwem biegowym. Moda i ciekawość posmakowania biegania na nartach przeradza się często w pasję, którą staramy się systematycznie pielęgnować poprzez systematyczny trening fizyczny.

 

Wpływ uprawiania narciarstwa biegowego na organizm człowieka ma charakter ogólnoustrojowy. Dzięki zaangażowaniu do pracy prawie wszystkich partii mięśniowych, jest to dyscyplina sportowa, która pozwala na harmonijny rozwój całego ciała, dlatego też jest tak często zalecana, jako uzupełnienie treningu funkcjonalnego czy zdrowotnego.

 

Trening zdrowotny to określenie wprowadzone przez specjalistę z dziedziny medycyny sportowej dr. H. Kuńskiego. Jedną z form treningu zdrowotnego jest narciarstwo biegowe, które dzięki specyfice oddziaływania na organizm jest formą aktywności fizycznej zalecaną, jako prewencja i profilaktyka w przeciwdziałaniu wielu chorób. Nie można zapomnieć także o działaniu klinicznym polegającym w wielu przypadkach na zmniejszeniu nasilenia objawów występujących dolegliwości.

 

Narciarstwo biegowe jest doskonałą formą aktywności dla osób, którzy dążą do redukcji masy ciała w postaci zmniejszenia zawartości tkanki tłuszczowej. Systematyczny trening wpływa, bowiem na bilans energetyczny, zmniejszenie insulinoodporności, wzrost wrażliwości tkanki tłuszczowej na czynniki lipolityczne, zmniejszenie rozmiarów adypocytów, czyli komórek tłuszczowych. Narciarstwo biegowe, jako rodzaj wysiłku fizycznego głównie o intensywności submaksymalnej (umiarkowanej, aerobowej – tlenowej) prowadzi do zwiększenia utleniania wolnych kwasów tłuszczowych. W praktyce polega to na tym, że u osób charakteryzujących się wyższym stopniem wytrenowania kwasy tłuszczowe są wykorzystywane, jako jedno ze źródeł energetycznych przy wysiłkach o wyższej intensywności w stosunku do osób o mniejszym poziomie wytrenowania. Powoduje to ochronę zasobów glikogenu, pozwalając tym samym na wydłużenia czasu trwania wysiłku fizycznego.

 

Regularny trening wytrzymałościowy narciarza biegacza (nawet amatora) wpływa na szereg układów (krążenia, oddechowy i mięśniowy), poprawiając tym samym ogólną wydolność i sprawność organizmu.

 

Układ krążenia

W układzie krążenia zaobserwować można wzrost objętości wyrzutowej serca, czyli ilość krwi tłoczonej przez każdą z komór w trakcie jednego skurczu. Dochodzi do zjawiska określanego mianem bradykardii, czyli zmniejszenia spoczynkowej częstości skurczów serca, poprawie ulega ukrwienie mięśnia sercowego, a także dochodzi do obniżenia spoczynkowego skurczowego i rozkurczowego ciśnienia krwi. Systematyczny trening powoduje zwiększenie udziału mleczanów, jako źródeł energii do pracy dla mięśnia sercowego. Systematyczny trening na nartach biegowych poprawia ekonomię pracy mięśnia sercowego. Indywidualnie dostosowany trening, o odpowiedniej intensywności, który angażuje duże partie mięśniowe doprowadza do zjawiska określanego mianem serca sportowca. Polega to na fizjologicznych, adaptacyjnych zmianach występujących w mięśniu sercowym, przejawiających się przerostem mięśnia sercowego, zmianami napięcia nerwu błędnego oraz powiększeniem głównie lewej komory serca. Lekarze nie mają wątpliwości, że regularny i umiarkowany wysiłek fizyczny jest skutecznym lekarstwem na nadciśnienie. Badania naukowe pokazują, że przy niewielkim nadciśnieniu, indywidualnie dostosowana aktywność fizyczna może skutecznie doprowadzić do obniżenia ciśnienia krwi do wartości prawidłowych, natomiast przy wysokim nadciśnieniu, połączenie leków, diety oraz aktywności fizycznej, jest skutecznym modelem walki z nadciśnieniem. Dodatkowo wysiłek fizyczny obniża poziom steru, który zwiększa podatność na pojawienie się nadciśnienia.

 

Układ oddechowy

Aktywność fizyczna, którą podejmujemy podczas biegów na nartach prowadzi do zmniejszenia częstości oddychania, co wpływa na poprawę efektywności oddychania. Trening wytrzymałościowy przesuwa próg wentylacyjny w stronę wyższych obciążeń, co jest równoznaczne z przesunięciem progu mleczanowego. Zwiększa się siła mięśni oddechowych, zaobserwować można także wzrost ruchomości klatki piersiowej, czego efektem jest wzrost pojemności życiowej płuc. Poprawie ulegają także wskaźniki dynamiczne płuc, między innymi maksymalna wentylacja dowolna płuc. Wyraźne zmiany adaptacyjne zaobserwować można także w stosunku wentylacji pęcherzykowej do włośniczkowej dzięki zwiększeniu przepływu krwi przez szczytowe partie płuc.

 

Układ mięśniowy

Narciarstwo biegowe to także harmonijny trening układu mięśniowego, którego efektem jest zwiększenie syntezy białek mięśniowych. Konsekwencją tych procesów jest hipertofia (przerost) mięśni. Dochodzi do zwiększenia siły i wytrzymałości mięśni całego organizmu, w tym mięśni posturalnych, które odpowiadają za utrzymanie prawidłowej sylwetki naszego ciała.

 

Narciarstwo biegowe a zdrowie psychiczne

Systematyczny trening biegowy na nartach obniża nadmierne napięcia psychoemocjonalne. U osób rekreacyjnie uprawiających narciarstwo biegowe zaobserwowano obniżenie poziomu lęku, a także zmniejszenie występujących stanów depresyjnych oraz poprawę jakości snu i szybsze zasypianie.

 

Narciarstwo biegowe jest jedną z tych form aktywności ruchowej, która poprzez swój ogólnoustrojowy wpływ na szereg układów pozwalajc na harmonijny rozwój całego organizmu. Jest formą aktywności ruchowej zalecaną dla wszystkich, bez względu na wiek, płeć, statut społeczny czy ekonomiczny, a także poziom wydolności fizycznej. Miejmy tylko nadzieję, że wraz ze wzrostem popularności biegów narciarskich doczekamy się większej ilości profesjonalnie przygotowanych tras do uprawiania tego pięknego sportu.

 

Piśmiennictwo

  1. Birch K., MacLaren D., George K. 2009. Krótkie wykłady. Fizjologia Sportu. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. Bompa Tudor O, Haff Gregory G. Periodyzacja. Teoria metodyka treningu. Biblioteka Trenera, Warszawa 2010.
  3. Górski J. Fizjologia wysiłku i treningu fizycznego. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2012.
  4. Klimek A.T. Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego w dyscyplinach wytrzymałościowych za szczególnym uwzględnieniem narciarstwa biegowego. (Red. Krasicki Sz.) AWF Kraków, Studia i Monografie nr 63, 2010; 33-61.
  5. Klukowski K., Klimek A.T., Jehton Z. Wybrane zagadnienia tolerancji wysiłku fizycznego. Medicina Sportiva, Kraków 2011.

 

 Dr Tota współpracuje z firmą TRIX Dietetyka Sportowa, w której zajmuję się opracowywaniem indywidualnych programów suplementacyjnych dla sportowców. Jego opinie, teksty i wywiady na temat fizjologicznych aspektów treningu sportowego u dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych, ukazują się w Gazecie Wyborczej, Runner´s World i Perfect Body oraz w formie elektronicznej na portalach Triathlon.sport.pl, Junior.sport.pl, Polskabiega.pl, Polskanarowery.pl, Fitness.sport.pl. www.fizjologiasportu.pl

 

Od redakcji

Jezeli macie pytania związane z tym atrykułem piszcie na adres redakcja@biegowki.pl, pytania przekażemy.