tatrareh

Trening funkcjonalny to jeden z najmodniejszych tematów wśród sportowców ostatnich lat. Temat ten poruszany jest przez trenerów, trenerów personalnych oraz fizjoterapeutów. Wszystkie koncepcje funkcjonalne oparte są o dwa pojęcia: wzorca ruchowego oraz motoryczności podstawowej.

 

 

Wzorzec ruchowy jest to odruchowy ruch globalny wykonany dzięki możliwościom percepcyjnym oraz biomechanicznym którego przeznaczenie jest ściśle określone. Najważniejszym punktem powyższej definicji jest słowo odruchowe. Słowo to wyklucza jednak termin „trening”. Treningiem w sporcie określamy adaptację do wysiłku więc praca nad motorycznością podstawową jest jedynie bodźcowaniem lub torowaniem odpowiednich wzorców. Dlatego w kolejnych częściach rozważań na temat wspomnianej pracy termin „trening funkcjonalny” zastąpiony będzie terminem „bodźcowanie funkcjonalne”. 

Autorzy najpopularniejszej i jednej z pierwszych koncepcji funkcjonalnych Lee Burton oraz Gray Cook podają siedem podstawowych wzorców ruchowych: Chód, przysiad, pociąganie do siebie, odpychanie od siebie, wyprost tułowia, zgięcie tułowia, skręt tułowia. Wszystkie wzorce powstały na bazie rozwoju ontogenetycznego człowieka. Obserwując etapy drogi rozwoju dziecka od pozycji leżącej do chodu można zaobserwować wszystkie wzorce. Wzorce te przygotowują nas do pozycji pionowej oraz do lokomocji. Zaburzenie wzorców następuje w kolejnych etapach życia. Powody: nieprawidłowy trening, wczesna specjalizacja, nieprawidłowa rozgrzewka czy nawyki nabyte podczas sportowego rozwoju. Nieprawidłowości w wykonaniu prawidłowego wzorca występują na poziomie mobilności, stabilności, czucia głębokiego, kontroli motorycznej oraz zmiany struktury tkanek. Wszystkie znacznie zwiększają ryzyko urazów oraz zmniejszają możliwości ruchowe organizmu. Powyższe terminy zostaną rozwinięte w kolejnym artykule.

 

tatrarehrycina nr 1

 

Prawidłowe wykonane wzorce to właśnie motoryczność podstawowa, fundament piramidy optymalnego przygotowania motorycznego (ryc.1). W przypadku kiedy w planie treningowym nie występuje bodźcowanie funkcjonalne, praca nad motorycznością ukierunkowaną nie daje spodziewanych efektów. Piramida wydaje się stabilna tylko do pewnego momentu (ryc. 2). Zawodnik o słabo rozwiniętej motoryczności podstawowej nie może prawidłowo wykonać założeń m.in. siłowych czy w późniejszym czasie technicznych oraz taktycznych (ryc.3). W przypadku kiedy bodźcowania jest zbyt dużo, lub bodźcowanie przyjmuje formę treningu zawodnik nie może prawidłowo rozwinąć motoryczności ukierunkowanej a co za tym idzie, nie spełni wymagań technicznych oraz taktycznych a przekładając to wszystko na trasy biegowe jego zdolności motoryczne (siła, wytrzymałość, szybkość) nie pozwolą na uzyskanie satysfakcjonującego wyniku.

 

tatrareh

rycina nr 2

Praca nad motorycznością podstawową jest więc fundamentem każdego planu treningowego. Wdrożenie bodźcowania w odpowiednim momencie rocznego cyklu treningowego pozwala na efektywną pracę nad motorycznością ukierunkowaną oraz techniką czy taktyką. W sporcie wyczynowym bezcennym środkiem jest czas. Szanując czas zawodnika oraz trenera, bodźcowanie funkcjonalne musi być opracowane ściśle pod konkretnego zawodnika. Do opracowania każdego treningu potrzebna jest informacja. W sporcie funkcję pozyskiwania informacji pełnią badania czy sprawdziany. W koncepcjach funkcjonalnych funkcję zbierania informacji pełni ocena funkcjonalna. Obecnie istnieje wiele możliwości oceny. Od najprostszego Functional Movement Screening przez bardziej skomplikowane jak platforma Fusionetics po koncepcje Biomechanicznej Oceny Funkcjonalnej która powstała w Centrum Medycyny i Sportu „Tatrareh”. Z tej ostatniej korzystali zawodnicy z wielu dyscyplin zdobywając medale mistrzostw polski, czołowe miejsca Pucharu Świata oraz m.in.

zawodnicy kolarskiej grupy CCC Sprandi Polkowice.

 

tatrareh

rycina nr 3

 

Dzięki prawidłowej ocenie, bodźcowanie skierowane jest w konkretne wzorce oraz przyczyny ich zaburzeń a dzięki temu zawodnik nie musi poświęcać dodatkowego czasu na dodatkową jednostkę treningową. Obecnie najczęstszym błędem popełnianym nawet w świecie wyczynu jest brak personalizacji działań oraz brak szczegółowej oceny łańcucha biokinematycznego.

W kolejnym artykule rozwinę terminy mobilności oraz stabilności i podstawy pracy nad nimi. W każdym z artykułów postaram się podać konsekwencje barku rozwoju motoryczności podstawowej na przykładzie zawodników pracujących w CMiS Tatrareh.

 

Jakub Szostak/CMiS Tatrareh

o autorze:

Jakub Szostak (na zdjęciu głównym) - magister fizjoterapii, absolwent Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Student Integracji Strukturalnej Kinesis Miofascial Integration, terapeuta Functional Movement Screening oraz Y-Balance Test. Właściciel Centrum Medycyny i Sportu Tatrareh (facebook.com/tatrareh). Z jego usług korzystali zawodnicy Polskiego Związku Narciarskiego w tym m.in. Justyna Kowalczyk, Sylwia Jaśkowiec, Klemens Murańka, Karolina Rimen-Żerebecka, Sabina Majerczyk, Maryna Gąsienica-Daniel oraz członkowie Reprezentacji Polski w łyżwiarstwie szybkim czy zawodnicy Reprezentacji Polski w lekkiej atletyce i siatkówce. Opiekun kolarskiej drużyny Mat Atom Sobótka. Współpracuje z zespołem medycznym kolarzy CCC Sprandi Polkowice. Poza uczestnictwem w wielu konferencjach oraz szkoleniach laureat międzynarodowej konferencji Juvenes Pro Medicina.